De Architecten van de Mienskip: Jochem Alberda en Jelle van Dam

Waar anderen de armoede van de Kompenije lijdzaam aanvaardden, kozen Jochem Alberda en Jelle van Dam voor de aanval. Zij begrepen als geen ander dat een volk pas echt vrij is als het zichzelf organiseert.

De postbode die verbond

Jochem Alberda (1885–1971) kwam oorspronkelijk uit het naburige Lippenhuizen, maar werd al op jonge leeftijd de postbode van Jubbega. In een tijd waarin de post de belangrijkste lijn met de buitenwereld was, kende Alberda elke wijk, elk pad en elke deur in de regio. Hij zag dagelijks de contrasten: de statige woningen aan de Schoterlandseweg en de bittere nood in de plaggenhutten langs de wijken.

Zijn beroep maakte hem tot de ultieme verbinder. Jochem was niet alleen de man die de brieven bracht; hij was de man die luisterde, die mensen bij elkaar bracht en die begreep dat er structuur nodig was om de regio te verheffen. Zijn organisatietalent en gedrevenheid bleken erfelijk: Jochem Alberda was namelijk de grootvader van de wereldberoemde volleybalcoach Joop Alberda. De winnaarsmentaliteit die Nederland in 1996 olympisch goud bezorgde, vond haar oorsprong in de Friese zandwegen van Jubbega.

De bankier van de wijk

Jelle van Dam (1876–1968) was een kind van de streek. Hij werd geboren aan de 3e wijk in Hoornsterzwaag, in een klein boerenbedrijfje waar ook een winkeltje werd gedreven. In tegenstelling tot veel van zijn tijdgenoten trok Jelle de wijde wereld in. Hij werkte in de turfvelden van de Peel, in de Duitse industriegebieden van Dortmund en Münster, en zelfs in Engeland.

Toen hij in 1924 terugkeerde en kassier werd van de Boerenleenbank, nam hij een schat aan ervaring mee. Hij kende de noden van de bevolking, maar hij kende ook de kracht van kapitaal en organisatie. Bijna 25 jaar lang was hij het financiële geweten van de regio. Jelle van Dam was de man die de kleine boeren en arbeiders hielp om een lening te krijgen voor een woning of een gereedschap, altijd met het oog op de vooruitgang van het dorp.

Een onstuitbaar duo

Vanaf de jaren dertig vormden Alberda en Van Dam een onstuitbaar duo. Samen waren zij de drijvende krachten achter de vereniging voor Plaatselijk Belang en het zogenaamde ‘opbouwwerk’. Er was vrijwel geen sociaal initiatief waarbij zij niet betrokken waren. Ze zaten samen in de besturen van:

• De Woningstichting: Om de krotwoningen en plaggenhutten te vervangen door menswaardige stenen huizen.
• De Ambachtsschool: Zij begrepen dat onderwijs de enige weg uit de armoede was en zetten zich in voor de technische scholing van de jeugd.
• Het Buurthuis: Voor de ‘opvoeding in ruime zin’, waar cursussen en clubs de horizon van de bewoners verbreedden.
• Het Tuinbouwonderwijs: Om de kleine keuterboeren te leren hoe ze meer rendement uit hun grond konden halen.

De erfenis van de Mienskip

Het belangrijkste wat Jochem Alberda en Jelle van Dam hebben nagelaten, is niet in bakstenen te vangen. Het is het diepgewortelde besef dat we in Jubbega en Hoornsterzwaag de schouders eronder zetten als het nodig is. Zij waren de architecten van onze ‘Mienskip’. Zij lieten zien dat een postbode en een bankier samen een heel dorp op sleeptouw kunnen nemen naar een rechtvaardiger en welvarender bestaan.